AMASYA'YA ÖZGÜ KIYAFETLER

YÖRESEL KIYAFETLER

Amasya ili geleneksel giyim-kuşam bakımından çok renkli ve çeşitlidir. Kıyafetlerin günümüze değin bozulmadan gelmiş olması, yöre insanının kapalı bir toplum olmasından kaynaklanmaktadır. Dağ köylerinde hâlâ geleneksel kıyafetler ile günlük yaşamı sürdüren insanlar vardır.

GELENEKSEL KADIN GİYİMİ

Amasya geleneksel kadın kıyafeti oldukça zengin ve gösterişli bir kıyafettir. Göynücek İlçesi’nin  Ilısu Köyü ve Karayakup Köyleri’nde Yörüklerin giydiği geleneksel kıyafetler;  fes, pullu yemeni, göynek, üçetek, cepken, yelek, kuşak, çarpana kuşak, şalvar, çorap ve çarık olmak üzere 12 parçadan oluşur

GELENEKSEL ERKEK GİYİMİ

Amasya geleneksel erkek giyimi, bayan giysisine nazaran çok sadedir. Erkek giysisi şu parçalardan oluşur: Fes - Çember Baş; İçlik - Melez Göynek;  Yelek (Delme); Şalvar;  Kuşak (Şal Kuşak); Çarık (Postal-Lakçin-Kaleş); Çorap

BİNDALLI

Kadife veya atlas kumaştan yapılan bu kıyafetin üstünde, bitki desenleri sim işlemelerle kabartma yapılarak kumaşın üstüne işlenmiştir. Motifler, baharda çiçek açmış bir ağacın dallarını andırır. Kıyafet, adını da üstündeki motiflerden almaktadır

AMASYA YEMEKLERİ

Amasya yöresel yemekler konusunda zengin bir ilimizdir. En ünlü yemekleri  Amasya çöreği, bakla dolması, yeşil fasulye kavurması, keşkek, bamya, sakala çarpan çorbası, toyga çorbasıdır. 

AMASYA MUTFAĞINDAN ÖRNEKLER

AMASYA ÇÖREĞİ

Bira mayası ya da hamur mayasıyla yoğrulan hamur, yeterince kabardıktan sonra topaklara ayrılır. Hamur tahtasına açılan bu topakların üzerine yağ, dövülmüş haşhaş ve ceviz konulur. Küçük küçük katlanarak tepsiye dizilir. Üzerine yumurta sürülerek fırına verilir.

BAKLA DOLMASI

Kıyma, soğan, yağ ve biber önceden kızdırılmış yağ ile karıştırılır. Bu karışım dolma yaprağına doldurulur. Her yaprağa bir bakla konularak sarılır. Böylece yapraklar top görünümünü alır. Kıyma yerine pirinç veya bulgur da tercih edilebilir. Ya da bulgur ver pirinç birlikte baklaya harç olarak hazırlanabilir

TOYGA ÇORBASI

Süzme yoğurt, yarma, bir kaşık un, bir yumurta iyice çırpılıp biraz su ilave edilir. Kaynayana kadar karıştırılır. Varsa et suyu, pişmiş nohut katılır, hepsi kaynatılır, hepsi kaynatılır. Kaynayınca sıcak su ilave edilip yarım saat pişirilir. Pişirince üzerine yağ ve nane yakılır. (Bu çorba yarma ve nohut katılmadan da yapılmaktadır.)

YEŞİL FASULYE KAVURMASI

Taze fasulye kırılır, yıkanır, sade yağın içine yumurta kırılır. Fasulye ilave edilip karıştırılır ve buharı ile pişirilir. Pişince, ateşte iken içine maydanoz doğranır. Tuz, kırmızı - kara biber katılır.

KEŞKEK

Çemenlenerek kurutulmuş kemik, nohut, yarma az su ilavesiyle; kapağı açılmadan ve karıştırılma dan tandırda iyice yumuşayıncaya kadar pişirilir. Yumuşayınca altına kaburga konulmuş bir çömleğe boşaltılır. Yine tandır veya fırında hafif ateşle pelteleşene kadar pişirilir. Yerken üzerine biberli yağ yakılır

AMASYA'YA ÖZGÜ  MANİLER - TÜRKÜLER

Amasya folklorunda maniler önemli bir yer tutar.  Amasya yöresindeki toplumsal yaşayışın, coşkunun, heyecanın yoğun bir şekilde yaşadığı maniler, düğünlerde ezgili olarak okunur. Genelde genç kızlar bir araya geldiklerinde, eğlenmek amacı ile mani söylerler.

Mani söyleneceği zaman güzel tef çalan biri eline “el tefi” alır. Bir taraftan çalıp diğer taraftan mani söyleyerek kendisine eşlik edecek birini arar. Bazen mani söyleyecek kişiler istekli olmayabilir. Bu durumda onu teşvik etmek için ardı ardına maniler sıralanır. Bu manilerin içeriği mani atışmasına girmesi istenilen kişiyi kızdırmak amaçlı olabilir. Ortam iyice ısınmaya başlayınca söylemeye niyetli olmayan kişi onun söylediğine karşılık olarak mani söyler. Böylece mani yarışı (atışması) başlar.

MANİLER

TÜRKÜLER

• TEK KAPIDAN ÇIKTIM YÜZÜM PEÇELİ   >>
• BULGURU GAYNATIRLAR   >>
• HÖÇÜLLÜ   >>
• YARİNEN GEZDİĞİM DAĞLAR   >>
• KADER   >>
• YÜCE DAĞ BAŞINDA BİR CİZ GARİDİM   >>
• GİTME GÜZEL DÖN GERİ GEL   >>

AMASYA'YA ÖZGÜ KONUŞMA BİÇİMLERİ, ATASÖZLERİ, DEYİMLER, DUALAR

Amasya'da bütün Türkiye'de kullanılan deyim ve atasözlerinin yanı sıra sadece bu bölgede kullanılan ifadeler de bulunmaktadır. "Hışırım çıktı" "Benden yemlen yumurtayı başkasına bırak" "Hızlı yürüsen deli, yavaş yürüsen ölü derler" "Gıcır gıcır devrilesice" bunlardan sadece bir kaçıdır.

ATASÖZLERİ
 

* Eşeğin kulağına yasin okunmaz. (O laftan anlamaz cahile ne anlatıyorsun. Boşa konuşuyorsun. Ya da kendi bildiğini yapar, seni dinlemez anlamında kullanılır.)
 

* Yıl da azdı kul da azdı. (Kocaya kaçan kızlar için söylenir.)
 

* Gölden yiyo, imarette yatıyo. (Hazırı yemesini seviyor ama durumunu düzeltmek için hiç bir şey yapmıyor anlamında, tembel insanlar için kullanılır.)
 

* Her köyün bir soğan doğraması olur. (Genelde Anadolu’da bilinen “Her yiğidin bir yoğurt yemesi vardır” atasözüyle aynı anlamdadır.)
 

* Bıçağın önü de arkası da kesiyor. (Her durumda kendini haklı çıkartıyor. Herkezten destek gördüğü için kimseyi takmıyor. İnsanları hiçe sayıyor. Anlamında kullanılır.)
 

* Benden yemlen yumurtayı başkasına bırak. (“Karnını ben doyuruyorum, kazancını başkasına
yediriyorsun” anlamında kullanılır.)
 

DEYİMLER
 

* Kül haşhaş olmak. (Cam gibi çabuk kırılan eşyaların ya da toplu halde bulunan nesnelerin düşünce etrafa dağılması anlamında kullanılır.)
 

* Muhtarın karısı muhtarın yarısı. ("Sen ne dersen de bu iş onun tarafından olacağı yerde başka karışanlar ve karar verecek olanlarda var. İş onunla bitmiyor" anlamında kullanılır.)
 

* Arka gelmeyince ön açılmıyo. (Aklıma bir şey gelmiyor. Gelse hepsini anlatacağım…)
 

* Seversen esmer sev sevdikçe bağlanır.
 

Pek sevme beyazı, üç günde bir kirlenir.
 

* Kumanın gemisi yürür, elti gemisi yürümez. (Kumanın olduğu yerde eltinin sözü geçmez.)
 

* Seni omuzuna alınca ayakların yere değmesin. (Evleneceğin kişi fakir olmasın. Seni hiç bir şeye muhtaç etmesin.)
 

* Ali evlendi Güllü gelin oldu. (Olan oldu. Herkes yerini buldu. İş işten geçti ya da herkes kenara çekildi. Olanlar bana oldu anlamında kullanılır.)
 

* Bu ne biçim gayda, büyüklerde olur fayda. (Bir işi yapmadan önce bir bilen büyüğe danış.)
 

* Gayseriluyuk. (“Okuma-yazma biliyor musunuz?” diye sorulduğunda “Kayseriliyiz.” denir. Bu okuma- yazma bilmiyoruz anlamına gelir. Ayrıca “Kaç yılında doğdunuz” sorusuna da “anadan doğma yaşıyoruz” cevabı verilir)
 

* Hızlı yürüsen deli, yavaş yürüsen ölü derler. (Her şeye bir bahane bulunur.)
 

* Gezgüç. (Çok gezenlere denir.)
 

* Köprüden geçerken yan yana yürümüşler. (Akraba olmadıkları halde akrabasıymış gibi davranan ya da çok uzaktan da olsa akrabalığı bulunan kişiler için söylenir.)
 

* Hışırım çıktı. (Çok yoruldum)
 

* Fahridin mi?: İhtiyarladın mı?
 

DUALAR
 

* Allah ömrün uzun etsin.
 

* Tuttuğun altın olsun.
 

* Allah sana oğul ekmeği, gelin ekmeği yedirsin.

BEDDUALAR
 

* Allah sana parmak versin de tırnak vermesin. (Allah sana fırsat vermesin anlamında kullanılmıştır.)
 

* Elma yerken dişin gırılsın inşallah. (Şaka ile karışık da söylenir.)
 

* Allah sende oğlundan gızından bul. (Bana yaptıklarının cezasını gör. Ama benden değil de en sevdiğin kişiler tarafından canın yansın. Bu benim sana vereceğim karşılıktan daha çok canını acıtacaktır.)
 

 

* Gıcır gıcır devrilesice. (Ağaç kesilirken gıcır gıcır diye ses çıkartır. “Sende hayata son verirken acı çek ve inleyerek öl.” Anlamında kullanılır.)
* Allah kapına kara kilitler asılsın. (Neslini devam ettirecek bir ailen olmasın, ailen bölünsün, ocağın tütmesin anlamında kullanılır.)

AMASYA ŞİİRLERİ